ፍልልይ ኦርቶዶክሳዊ እምነትን ጴንጠቆስጠን
1. ጴንጠቆስጠ መን እዮም?
ጴንጠቆስጠ ወይ ፔንጠቆስጣል ንቅናቐ ኣብ መወዳእታ 19 ክፍለ ዘመንን መጀመርታ 20 ክፍለ ዘመንን ኣብ ውሽጢ ፕሮተስታንታዊ ዓለም ዝተስፋፋሐ ንቅናቐ ክርስትና እዩ። እዚ ንቅናቐ ብፍላይ ንሥራሕ መንፈስ ቅዱስ፣ ህያባት መንፈስ ቅዱስ፣ ብቛንቋታት ምዝራብን ሕማም ምፍዋስን ዝኣመሰሉ ተመክሮታት ብዝያዳ ዘጉልሕ እዩ።
እንተዀነ ግና፣ ኩሎም ጴንጠቆስጠ ሓደ ዓይነት እምነትን ሓደ ዓይነት ትምህርትን ኣለዎም ክበሃል ኣይክኣልን። ኣብ መንጎ ዝተፈላለዩ ጉጅለታት ኣብ ጉዳያት ሥላሴ፣ ጥምቀት፣ ቅዱስ ቁርባን፣ ቤተ ክርስቲያን፣ ሥልጣን ሃዋርያትን ካልኦትን ዝተፈላለየ ኣረኣእያ ክህሉ ይኽእል።
ስለዚ ኣብዚ ንጽሑፍ እዚ ዝቐርብ ሓሳብ፣ ንኹሎም ጴንጠቆስጠ ብሓደ መስፈር ንምፍራድ ዘይኮነስ፣ ኣብ መንጎ ኦርቶዶክሳዊ እምነትን ሓያሎ ጴንጠቆስጣዊ ኣተሓሳስባታትን ዘሎ ዋና ፍልልይ ንምብራህ እዩ።
2. ሥላሴ፦ ሓድነትን ሠለስትነትን
ኦርቶዶክሳዊ እምነት ኣብ እምነተ ሥላሴ ኣብ ሓደ ኣምላኽ ሠለስተ ኣካላት፣ ማለት ኣብ፣ ወልድን መንፈስ ቅዱስን ከም ዘለዉ ትምህርት ክርስትና ትቕበል። እዞም ሠለስተ ኣካላት ግና ሠለስተ ኣማልኽቲ ኣይኮኑን፤ ሓደ ኣምላኽ እዮም።
“ኪዱ እምበኣር ንኹሎም ኣሕዛብ ኣጥምቕዎም፥ ብስም ኣብን ወልድን መንፈስ ቅዱስን።”
— ማቴዎስ 28፡19
እዚ ቃል ጐይታ ኣብ፣ ወልድን መንፈስ ቅዱስን ብሓደ ስም እናጠቐሰ ሥላሴ የረድእ።
ኣብዚ ጉዳይ እዚ ግና ንኹሎም ጴንጠቆስጣውያን “ሥላሴ ኣይኣምኑን” ምባል ትኽክል ኣይኮነን። ብዙሓት ጴንጠቆስጣውያን ናይ ሥላሴ ትምህርቲ ብግልጺ ይቕበሉ። ኣብ ገለ ጉጅለታት ግና ካልእ ኣረኣእያ ሥላሴ ክርከብ ይኽእል።
ስለዚ እቲ ፍልልይ ብጉዳይ ሥላሴ ብውልቀ-ጉጅለ ክምርመር ይግባእ።
3. ዘድሓነና ብሰብ ዲና ወላስ ብኣምላኽ ?
ኦርቶዶክሳዊ እምነት ንጐይታና ኢየሱስ ክርስቶስ መድኃኒናን ጐይታናን እዩ ኢልና ንኣምን። ንሱ ፍጹም ኣምላኽን ፍጹም ሰብን እዩ፤ ምድኃኒት ዓለም ድማ ብእኡ እዩ ዝተፈጸመ።
“ንሱ ንሕና ከኣ ብእኡ ኢና ንድኅን።”
— 1 ዮሓንስ 4፡14
እዚ ማለት ክርስቶስ ንሰብ ዝድሓነ ኣምላኽ፣ ባዕሉ መድኃኒ ዓለም እዩ።
ብተወሳኺ፦
“ኣነ መንገዲን ሓቂን ሕይወትን እየ፤ ብዘይ ብኣይ ናብ ኣብ ዚመጽእ የልቦን።”
— ዮሓንስ 14፡6
4. ብቛንቋታት ምዝራብ
ጴንጠቆስጣዊ ንቅናቐ ብፍላይ ንብቛንቋታት ምዝራብ ከም ኣገዳሲ ህያብ መንፈስ ቅዱስ ብዝያዳ የጉልሕ። እዚ ትምህርቲ ብፍላይ ካብ ግብሪ ሃዋርያት ምዕራፍ 2ን 1 ቆሮንቶስ ምዕራፍ 12–14ን ይተሓሓዝ።
“ኩላቶም ብቛንቋታት ካልኦት ኪዛረቡ ጀመሩ።”
— ግብሪ ሃዋርያት 2፡4
ኦርቶዶክሳዊት ቤተ ክርስቲያን ግና ህያባት መንፈስ ቅዱስ ከም ዘለዉ ትኣምን እምበር፣ ኩሉ ክርስቲያን ናይ ግድን ብቛንቋታት ክዛረብ ኣለዎ ኢላ ኣይትምህርን ዘይፍለጥ ዘይትርጎም ኣሎ ውን ኣይትብልን።
ጳውሎስ ብግልጺ፦
“ኩሎምዶ ብቛንቋታት ይዛረቡ?”
— 1 ቆሮንቶስ 12፡30
ዝብል ሕቶ ይሓትት። ስለዚ ህያብ ብቛንቋ ሓደ ካብ ህያባት እዩ፣ እምበር መለክዒ ናይ ኩሉ እምነተኛ ኣይኮነን።
[ 1ይ ቆሮንቶስ 14 ]
10 ኣብ ዓለም በበይኑ ዝኾነ ብዙኅ ቋንቋታት ኣሎ፥ ትርጒም ዘይብሉ ግና የልቦን።
5. ቤተ መቕደስ የድሊ ድዩ?
ገለ ጴንጠቆስጣውያን ብፍላይ ኣብ ጉዳይ ቤተ ክርስቲያን እናምለኹ፣ “ንሕና ባዕላትና ቤተ መቕደስ ኢና” ዝብል ኣተሓሳስባ ይጥቀሙ። ሓደ ክርስቲያን ብሓቂ ቤተ መቕደስ መንፈስ ቅዱስ ምዃኑ መጽሓፍ ቅዱስ ይምህር፦
“ንስኻትኩም ቤተ መቕደስ ኣምላኽ ከም ዝኾንኩም … ኣይትፈልጡንዶ?”
— 1 ቆሮንቶስ 3፡16
እዚ ግና ህንጻ ቤተ ክርስቲያን ኣየድልን ማለት ኣይኮነን። ክርስቶስ ባዕሉ ኣብ ቤተ መቕደስ እዩ ዝኣቱ ነበረ፣ ኣብኡ ይምህር ነበረ።
“ቤተይ ቤት ጸሎት ክትበሃል እያ።”
— ማቴዎስ 21፡13
እዚ ከኣ ክርስቶስ ቦታ ኣምልኾን ጸሎትን ከም ዘይንቀፍ የርኢ።
ሃዋርያት እውን ኣብ ቤተ መቕደስ ይርከቡ ነበሩ፦
“ኵሉ ጊዜ ኣብ ቤተ መቕደስ እናመስገኑ ነበሩ።”
— ሉቃስ 24፡53
ስለዚ ሰብ ባዕሉ ቤተ መቕደስ መንፈስ ቅዱስ ምዃኑን፣ ኣካላዊ ቦታ ኣምልኾ ከም ዘድሊ ምዃኑን ክልቲኡ ብሓደ ግዜ ክእመን ይከኣል።
6. ጥምቀት ሕጻናት
ካብ ዝዓበዩ ፍልልያት ሓደ ጥምቀት ሕጻናት እዩ። ብዙሓት ጴንጠቆስጣውያን ሰብ ብዕድመ ኣእምሮኡ ምስ ኣጥረየን ብግል እምነቱ ምስ ተቐበለን ጥራይ ክጥመቕ ከም ዘለዎ ይኣምኑ።
ኦርቶዶክሳዊት ቤተ ክርስቲያን ግና ጥምቀት ንኣማኒ ጥራይ ዘይኮነስ፣ ንሕጻናት እውን ክወሃብ ትቕበል። እዚ ኣተሓሳስባ ኣብ ቃል ኪዳን ኣምላኽ ሕጻናት ካብ ሕዝቢ ኣምላኽ ከይተፈልዩ ከም ዝቑጸሩ ዝርአ እዩ።
ኣብ ግብሪ ሃዋርያት እውን ሓደ ሰብ ምስ ተኣመነ እንዳራእዩ፦
“ንስኻን ንቤትካን ክትድኅኑ ኢኹም።”
— ግብሪ ሃዋርያት 16፡31
ድሕሪኡ ንሱን ኩሎም ናይ ቤቱን ተጠምቁ፦
“ንሱን ኩሎም ናቱን ብኡንብኡ ተጠምቁ።”
— ግብሪ ሃዋርያት 16፡33
ኣብዚ “ቤት” ውሽጢ ሕጻናት ነይሮም ኢልና ብቐጥታ ክንውስን ኣይንኽእልን፤ እንተዀነ ግና ሓደ ቤተሰብ ብሓባር ናብ እምነትን ጥምቀትን ከም ዝኣቱ የርኢ።
7. ኣገዳሲ ፍልልይ፦ ትውፊትን ሃዋርያዊ ርክብን
ኦርቶዶክሳዊት ቤተ ክርስቲያን እምነታ ካብ መጽሓፍ ቅዱስ ጥራይ ተፈልያ ኣይትርእን። መጽሓፍ ቅዱስን ሃዋርያዊ ትውፊትን ብሓባር ትርእዮም። እዚ ትውፊት ካብ ሃዋርያት ናብ ቀጺሎም ዝመጹ ኣቦታት ቤተ ክርስቲያን ተሰጋጊሩ ዝመጸ እምነት እዩ።
“ስለዚ ኣሕዋተየ፣ ጸኒዕኩም ነቲ ብቃል ወይ ብመልእኽትና ዝተማሃርኩምዎ ትውፊት ሓዝዎ።”
— 2 ተሰሎንቄ 2፡15
ስለዚ ኦርቶዶክሳዊ ክርስቲያን ሓድሽ ትምህርቲ ንምኽታል ካብ ጥንታዊ እምነት ክርሕቕ የብሉን።
8. “እቲ ጥንታዊ መገዲ” ምሓዝ
ኣብ ዘመና ብዙሕ ዓይነት እምነታትን ኣስተምህሮታትን ኣለዉ። ብፍላይ ኣብ ፈቐዶ ከተማታትን መንገድታትን ዝተፈላለዩ ወንጌላውያን ኣብያተ እምነት ክረኣዩ ይኽእሉ።
ንኦርቶዶክሳዊ ክርስቲያን ግና ብዙሕ ሓድሽ ኣስተምህሮ ስለ ዝተላዕለ እምነቱ ክልውጥ ኣይግባእን። ነቲ ካብ ሃዋርያት ዝተቐበሎ እምነት፣ ካብ ኣቦታት ዝተሰጋገረ ትውፊትን ኣምልኾን ብጥንቃቐ ክሕሉ ይግባእ።
ነብዪ ኤርምያስ ከምዚ ይብል፦
“ኣብ መንገድታት ቁምዎ፣ ርኣዩን ንጽንቲ መገዲ፣ እቲ ጽቡቕ መገዲ ኣበይ ከም ዘሎ ሕተቱ፤ በኣኡ ተመላለሱ፣ ንነፍስኹም ድማ ዕረፍቲ ክትረኽቡ ኢኹም።”
— ኤርምያስ 6፡16
እዚ ንኦርቶዶክሳዊ ኣማኒ ኣገዳሲ መምርሒ እዩ፤ ኣብ ህሉው ዘመን ሓድሽ ነገር ስለ ዝተስፋፋሐ ጥራይ እምነትና ከይንልውጥ፣ ሱር እምነትና ኣበይ ከም ዘሎ ክንምርምር ይግባእ።
መደምደምታ
ስለዚ፣ ኦርቶዶክሳዊ እምነትን ጴንጠቆስጣዊ እምነትን ኣብ ሓያሎ ነጥብታት ተመሳሳሊ ሓሳባት ክህልዎም ይኽእል፤ ንክርስቶስ፣ መጽሓፍ ቅዱስን ክርስትናን ዝምልከት መሰረታዊ እምነት ዝካፈሉ ጉጅለታት እውን ኣለዉ። እንተዀነ ግና ኣብ ትምህርቲ ሥላሴ፣ ትውፊት፣ ሥርዓተ ኣምልኾ፣ ጥምቀት ሕጻናት፣ ቤተ ክርስቲያንን ህያባት መንፈስ ቅዱስን ዝተፈላለየ ኣተሓሳስባ ክርከብ ይኽእል።
እምነትና ክንሕሉ እንከለና ግና ንኻልኦት ሰባት ብጽልኢ ወይ ብንዕቀት ክንርኢ ዘይኮነስ፣ እቲ ንኣና ዝተረከበ ሃዋርያዊ እምነት ብትኽክል ክንፈልጥን ክንጽንዕን እዩ ዝግባእ።
ኣብ እምነትና ክንጸንዕ፣ ኣብ ትምህርቲ ክንጥንቀቕ፣ ኣብ ፍቕሪ ግና ንኹሉ ሰብ ክንቀርብ ይግባእ። ኣምላኽ ብጸግኡ ይደግፈና። ኣሜን።
ካብ ቀዳሞት ኣቦታት
1. ትምህርቲ ሥላሴ — ሓደ ኣምላኽ፣ ሠለስተ ኣካላት
ቅዱስ ተርቱሊያን — Against Praxeas, ምዕራፍ 2
English original:
“We believe that there is one only God, but under the following dispensation… this one only God has also a Son… who sent also from heaven from the Father… the Holy Ghost… We… believe in the Father, and in the Son, and in the Holy Ghost.”
ተርቱሊያን ቀጺሉ ኣብ ሥላሴ እቶም ሠለስተ ኣካላት ከም ዝፈላለዩ፣ እንተዀነ ግና ሓደ ኣምላኽ ከም ዝኾነ ይገልጽ።
ትግርኛ፦
“ሓደ እንኮ ኣምላኽ ከም ዘሎ ንኣምን፤ እዚ ሓደ ኣምላኽ ግና ወዲ ኣለዎ… ካብ ኣብ ድማ መንፈስ ቅዱስ ሰደደ… ንኣብን ንወልድን ንመንፈስ ቅዱስን ንኣምን።”
እዚ ንኣተሓሳስባ ቀዳሞት ኣቦታት ብግልጺ ይርኢ፤ ሓድነት ኣምላኽን ፍልልይ ኣብን ወልድን መንፈስ ቅዱስን ብሓደ ግዜ ይእመን ነበረ።
2. ቅዱስ ኣውጎስጢኖስ — “ሠለስተ ኣካላት፣ ሓደ ህላዌ”
On the Trinity, Book VII, Chapter 4
English original:
“our Greek friends have spoken of one essence, three substances; but the Latins of one essence or substance, three persons.”
ትግርኛ፦
“እቶም ግሪኻውያን ኣቦታት ሓደ ባህርይን ሠለስተ ኣካላትን ይብሉ፤ እቶም ላቲናውያን ድማ ሓደ ባህርይ ወይ ሓደ ህላዌን ሠለስተ ኣካላትን ይብሉ።”
ኣውጎስጢኖስ እዚ ቃላት ብዝተለምደ ቋንቋ ንምግላጽ ምስጢረ ሥላሴ ከም ዝጥቀሙሉ ይገልጽ።
3. ቤተ ክርስቲያን፣ ኤጲስቆጶስን ሥርዓተ ኣምልኾን
እዚ ካብ ኦርቶዶክሳዊ ኣረኣእያ ኣዝዩ ኣገዳሲ ጭብጢ እዩ። ቤተ ክርስቲያን ብዘመን ሃዋርያት ብኣካላዊ ማሕበር፣ ብኤጲስቆጶስን ቀሳውስትን፣ ብቅዱስ ቁርባንን ትካል ከም ዝነበራ ንርኢ።
ቅዱስ ኢግናጥዮስ ኣንጾኪያ — Epistle to the Smyrnaeans, ምዕራፍ 8
English original:
“Let no man do anything connected with the Church without the bishop.”
ከምኡውን፦
“It is not lawful without the bishop either to baptize or to celebrate a love-feast.”
ትግርኛ፦
“ሓደ ሰብ ብዘይ ኤጲስቆጶስ ኣብ ቤተ ክርስቲያን ዝምልከት ዝኾነ ነገር ኣይግበር።”
ከምኡውን፦
“ብዘይ ኤጲስቆጶስ ጥምቀት ምፍጻም ወይ ማዕዲ ፍቕሪ ምግባር ኣይፍቀድን።”
እዚ ብግልጺ ዝርኢ፣ ኣብ መጀመርታ ዘመናት ክርስትና ኤጲስቆጶስ፣ ቀሳውስቲ፣ ጥምቀትን ቁርባንን ዝሓዘ የተወሃሃደ ሥርዓተ ቤተ ክርስቲያን ከም ዝነበረ ይገልጽ።
4. ቅዱስ ኢግናጥዮስ — ሓደ ቁርባን፣ ሓደ መሰውኢ
Epistle to the Philadelphians, Chapter 4
English original:
“Take heed, then, to have but one Eucharist. For there is one flesh of our Lord Jesus Christ, and one cup…”
ትግርኛ፦
“ሓደ ቅዱስ ቁርባን ክትህልወኩም ተጠንቀቑ። ምኽንያቱ ሓደ ሥጋ ጐይታና ኢየሱስ ክርስቶስን፣ ሓደ ጽዋዕን ኣሎ…”
ቀጺሉ ከኣ፦
“ሓደ መሰውኢ፣ ሓደ ኤጲስቆጶስ ምስ ቀሳውስትን ዲያቆናትን…”
እዚ ኣዝዩ ኣገዳሲ ምንጪ እዩ። ኢግናጥዮስ ብግልጺ ቁርባን፣ መሰውኢ፣ ኤጲስቆጶስ፣ ቀሳውስትን ዲያቆናትን ኣብ ሓደ ሥርዓተ ቤተ ክርስቲያን ይጠቅስ።
5. ቅዱስ ኢግናጥዮስ — ቅዱስ ቁርባን ሓቀኛ ሥጋ ክርስቶስ
Epistle to the Smyrnaeans, Chapter 7
English original:
“They abstain from the Eucharist and from prayer, because they confess not the Eucharist to be the flesh of our Saviour Jesus Christ…”
ትግርኛ፦
“ንቅዱስ ቁርባንን ጸሎትን ይርሕቑ ነበሩ፤ ምኽንያቱ ንቁርባን ሥጋ ናይ መድኃኒና ኢየሱስ ክርስቶስ ምዃኑ ኣይኣምኑን ነበሩ።”
እዚ ኣብ 2ይ ክፍለ ዘመን ዝነበረ ኢግናጥዮስ፣ ቅዱስ ቁርባን ኣማናዊ ምኻኑ ይኣምኑ ነበሩ ። እቶም መናፍቃን ኣይኣምኑን ነበሩ ይብለና እዚ ቅዱስ ኣቦ
ክርስቶስ ዝምልከት ሓቀኛ ከም ዘይኮነ ዝገልጽ ጭብጢ እዩ።
6. ጥምቀት — ቅዱስ ጁስቲን ማርቲር
First Apology, Chapter 61
English original:
“Then they are brought by us where there is water, and are regenerated…”
ከምኡውን ጥምቀት ብስም፦
“the Father and Lord of the universe, and of our Saviour Jesus Christ, and of the Holy Spirit…”
ከም ዝፍጸም ይገልጽ።
ትግርኛ፦
“ድሕሪኡ ናብ ማይ ዘለዎ ቦታ ንወስዶም፣ ኣብኡ ድማ ከምቲ ንሕና ዝተወለድናሉ ሓድሽ ልደት ይቕበሉ።”
ጁስቲን ቀጺሉ እቲ ጥምቀት ብስም ኣብ፣ ወልድን መንፈስ ቅዱስን ከም ዝፍጸም ይገልጽ።
7. ጥምቀት ሕጻናት — ቅዱስ ኢራንዮስ
እዚ ብፍላይ ንሕቶኻ ኣገዳሲ እዩ።
ቅዱስ ኢራንዮስ ሊዮናዊ — Against Heresies, Book II, Chapter 22
English original:
“He came to save all through means of Himself — all, I say, who through Him are born again to God — infants, and children, and boys, and youths, and old men.”
ትግርኛ፦
“ንሱ ብእኡ ንኣምላኽ ዳግም ዝተወልዱ ኩሎም ንምድኃን መጸ፤ ሕጻናት፣ ቆልዑ፣ መንእሰያት፣ ጐበዝን ሽማግለታትን ኩሎም።”
ኢራንዮስ ኣብዚ ክርስቶስ ንሕጻናት እውን ከም ዝድኅን ብግልጺ ይጠቅስ። እዚ ንጥምቀት ሕጻናት ዝድግፍ ጥንታዊ ጭብጢ እዩ፣ እንተዀነ እቲ ጥቕሲ ባዕሉ “ሕጻናት ክጥመቑ ኣለዎም” ብቃል ኣይብልን፤ እቲ ድምዳመ ካብ ኣጠቓላሊ ኣረኣእያ ኢራንዮስ እዩ ዝመጽእ።
8. ቅዱስ ቂፕርያኖስ — ጥምቀት ሕጻናት ብግልጺ
Epistle 58 (To Fidus)
እዚ ካብ ኩሎም ዝጠንከረ ምንጪ እዩ።
English original:
“But in respect of the case of the infants… no one should be prevented from the mercy and grace of God.”
ቂፕርያኖስን ኣብ ካርቴጅ ዝነበሩ ካልኦት ኤጲስቆጶሳትን፣ ሕጻናት ካብ ጥምቀት ክኽልከሉ ከም ዘይግባእ ተመያይጦም እዮም።
ትግርኛ፦
“ብዛዕባ ሕጻናት እውን፣ ሓደ ሕጻን ካብ ጸጋን ምሕረትን ኣምላኽ ክኽልከል የብሉን።”
እዚ ኣብ 3ይ ክፍለ ዘመን ዝነበረ ግልጺ ምስክርነት እዩ። እቲ ክርክር እውን ንሕጻናት ክጥመቑ ድዮም ወይ ክጽበዩ ድዮም ዝብል እዩ ነይሩ፤ ቂፕርያኖስን እቶም ኤጲስቆጶሳትን ግና ክጥመቑ ከም ዝግባእ ወሲኖም።
9. ብቛንቋታት ምዝራብ — ቅዱስ ዮሓንስ ክሪሶስቶም
Homily 29 on First Corinthians
English original:
“one straightway spoke in the Persian, another in the Roman, another in the Indian…”
ክሪሶስቶም እዚ ህያብ ቛንቋታት ኣብ ቀዳማይ ክርስትና ከም ዝነበረ ይገልጽ፣ ግና ህያባት መንፈስ ቅዱስ ብዙሓት ምዃኖም እውን ይገልጽ።
ትግርኛ፦
“ሓደ ብፋርሳይኛ፣ ካልእ ብሮማይኛ፣ ካልእ ድማ ብህንዳይኛ ወይ ብኻልእ ቋንቋ ብቕጽበት ይዛረብ ነበረ።”
እዚ ኣዝዩ ኣገዳሲ ነጥቢ ኣለዎ። ክሪሶስቶም ብቛንቋታት ምዝራብ ህያብ መንፈስ ምዃኑ እኳ ይቕበል፣ እንተዀነ ግና ኩሎም እምነተኛታት ብቛንቋታት ክዛረቡ ኣለዎም ኢሉ ኣይምህርን።
10. ብቛንቋ ምዝራብ ንኹሉ ኣይኮነን — ቅዱስ ዮሓንስ አፈወርቅ
Homily 35 on First Corinthians
English original:
“So that the being powered by the Spirit is common to both… but in this, the one … has the advantage in that he is also profitable unto the hearers.”
ክሪሶስቶም ኣብ 1 ቆሮንቶስ 12–14 ዝተጠቕሱ ህያባት ንማሕበረ ክርስቲያን ዝተዋህቡ ዝተፈላለዩ ህያባት ምዃኖም ይገልጽ። ብቛንቋ ምዝራብ ካብ ካልኦት ህያባት ብልጫ ከም ዘይብሉ እውን ይገልጽ።
11. እምነት ሓድሽ ሓሳብ ዘይኮነስ ካብ ሃዋርያት ዝተረከበ እዩ
እዚ ንመደምደምታ ክፍሊኻ ኣዝዩ ይጠቅም።
ቅዱስ ኢግናጥዮስ ኣብ Epistle to the Magnesians, Chapter 7፣ ንምስረታ ቤተ ክርስቲያንን ሓድነት ኣምልኾን እዚ ይብል፦
English original:
“let there be one prayer, one supplication, one mind, one hope, in love and in joy undefiled.”
ከምኡውን፦
“run together into one temple of God, as to one altar, as to one Jesus Christ…”
ትግርኛ፦
“ሓደ ጸሎት፣ ሓደ ልማኖ፣ ሓደ ሓሳብን ሓደ ተስፋን ብፍቕርን ብንጹሕ ሓጎስን ይሃልወኩም።”
“ከም ናብ ሓደ ቤተ መቕደስ ኣምላኽ፣ ከም ናብ ሓደ መሰውኢ፣ ከም ናብ ሓደ ኢየሱስ ክርስቶስ ተኣከቡ።”
እዚ ኣብ መጀመርታ ክፍለ ዘመናት ክርስትና ሓደ የተወሃሃደ ኣምልኾን ሓደ ማሕበረ ክርስቲያንን ከም ዝነበረ ይርኢ።
ኣገዳሲ መደምደምታ ንመጽሓፍካ
እዞም ኣቦታት ኣብ ብዙሕ ነጥብታት እቲ ኦርቶዶክሳዊ እምነት ዝብሎ ነገር ኣብ ጥንታዊ ክርስትና ሱር ከም ዘለዎ የርእዩ፦ ሥላሴ፣ ኤጲስቆጶስን ቀሳውስትን፣ ቅዱስ ቁርባን፣ ጥምቀት፣ ጥምቀት ሕጻናትን ህያባት መንፈስ ቅዱስን። ብፍላይ ኢግናጥዮስን ቂፕርያኖስን ዝጸሓፉዎ ምስክርነት ኣዝዩ ቀዳማይ ዘመን ዝቐረበ ምንጪ ስለ ዝኾነ ንመጽሓፍካ ጠንካራ ማስረጃ እዩ።
ምንጭታት: ቅዱስ ኢግናጥዮስ፣ Smyrnaeans 7–8; Philadelphians 4; Magnesians 7–8; ቅዱስ ጁስቲን ማርቲር፣ First Apology 61, 65–67; ቅዱስ ኢራንዮስ፣ Against Heresies II.22; ቅዱስ ቂፕርያኖስ፣ Epistle 58; ቅዱስ ተርቱሊያን፣ Against Praxeas 2, 9; ቅዱስ ዮሓንስ ክሪሶስቶም፣ Homilies on First Corinthians 29, 32, 35።